برخی داروها می‌توانند به دلیل عوارض جانبی مانند خواب‌آلودگی، سرگیجه یا کاهش تمرکز، رانندگی را مختل کنند. در اروپا، این خطر عمدتاً با استفاده از سیستم « رانندگی تحت تأثیر مواد مخدر، الکل و داروها » (DRUID) ارزیابی می‌شود - چارچوبی که توسط اتحادیه اروپا از سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۲ ترویج شده و دانشگاه والادولید، والادولید، اسپانیا، در آن شرکت داشته است - که داروها را به چهار دسته تقسیم می‌کند: صفر (بدون تأثیر بر رانندگی)، یک (تأثیر جزئی)، دو (تأثیر متوسط) و سه (تأثیر شدید بر رانندگی).

ویسنته تراور سالسدو، دارای مدرک دکترا، مدیر گروه نوآوری تکنولوژیکی برای سلامت و رفاه (SABIEN) در موسسه دانشگاهی فناوری‌های اطلاعات و ارتباطات (ITACA)، دانشگاه پلی‌تکنیک والنسیا (UPV)، والنسیا، اسپانیا، و نویسنده همکار، سالوادور بورخا ریپول، در مقدمه خود برای Univadis Spain، که بخشی از شبکه حرفه‌ای Medscape است، نوشتند که گروه‌بندی کیفی داروها در سیستم DRUID به دسته‌های گسترده، تکرارپذیری، کاربرد بالینی و توانایی آن در تمایز بین داروهای درون یک دسته را محدود می‌کند؛ این سیستم فواصل متناسب بین دسته‌ها را تعریف نمی‌کند (بنابراین حرکت از یک به دو نباید به عنوان یک خطر «دو برابر» تعبیر شود، و همچنین پرش از دو به سه لزوماً معادل پرش از صفر به یک نیست)، و بسیاری از داروها به دلیل عدم ارزیابی، بدون تخصیص باقی می‌مانند و به‌روز نگه داشتن کامل طبقه‌بندی را دشوار می‌کند.

به همین دلیل، محققان گروه SABIEN مطالعه‌ای را هدایت کردند که در آن ابزاری جدید برای طبقه‌بندی دقیق‌تر و مفیدتر در عمل بالینی، یعنی مقیاس عامل تحرک و مبنای خطر (FMB) توسعه داده شد . نتایج اخیراً در مجله Therapeutic Advances in Drug Safety منتشر شده است . هدف اصلی از توسعه این مقیاس، ارائه اطلاعات واضح‌تر و مفیدتر برای متخصصان مراقبت‌های بهداشتی و بیماران است. این مقیاس به جای اختصاص دادن فقط یک دسته واحد، عوامل مختلفی را برای ایجاد یک شاخص پیوسته ترکیب می‌کند که خطر را در شرایط دنیای واقعی دقیق‌تر منعکس می‌کند.

مقیاس FMB

این مقیاس امکان اختصاص امتیاز فردی به هر داروی موجود در بازار را فراهم می‌کند و همچنین می‌تواند کل رژیم درمانی بیمار را ارزیابی کند. همچنین به موضوع داروهایی که در حال حاضر در سیستم DRUID ارزیابی نشده‌اند، می‌پردازد.

نویسندگان این مطالعه توضیح دادند که برای توسعه آن، تیم با سیستم DRUID شروع به کار کرد «زیرا ما آن را یک معیار بسیار مهم در سطح اروپا و نقطه شروع خوبی برای ارزیابی تأثیر داروها بر رانندگی می‌دانیم».

به طور خاص، تراور و بورجا، نویسنده اول این مطالعه، گفتند: «ما از یک روش چند عاملی پیروی کردیم که پارامترهای مختلفی مانند دسته DRUID، واکنش‌های جانبی و فراوانی آنها، تعداد واکنش‌های جانبی دارو، دوزهای موجود در بازار، شکل دارویی یا مرحله درمان را در بر می‌گیرد. برای انجام این کار، تمام داروهای موجود در بازار اسپانیا را تجزیه و تحلیل کردیم. به این ترتیب، ما سعی کردیم با گنجاندن یک ارزیابی دقیق‌تر و قابل اندازه‌گیری، یک قدم جلوتر برداریم. سهم منحصر به فرد ما این است که به ما امکان می‌دهد بین داروهایی که در یک دسته خطر در سیستم DRUID قرار دارند، تمایز قائل شویم. به عبارت دیگر، به ما این امکان را می‌دهد که بر اساس پارامترهای مورد استفاده، تشخیص دهیم کدام یک از آنها ممکن است تأثیر بالقوه بیشتری بر رانندگی داشته باشند.»

 

بسیاری از داروها می‌توانند به طور قابل توجهی رانندگی را مختل کنند، به ویژه داروهایی که باعث عوارض جانبی عصبی، آرام‌بخشی یا اختلال روانی-حرکتی می‌شوند. محققان گروه SABIEN چندین نمونه قابل توجه را برجسته کردند: والپروئیک اسید به شکل تزریقی (مقدار FMB، ۳.۳۸۸۹) برای درمان ضد صرع، محلول خوراکی آلپرازولام (مقدار FMB، ۳.۳۷۵۳) و اکسکاربازپین (مقدار FMB، ۳.۳۴۳۹)، که همگی با اثرات سیستم عصبی مرکزی مرتبط هستند، و پتیدین (مقدار FMB، ۳.۳۴۱۷)، یک مسکن اوپیوئیدی. در انتهای دیگر این طیف، آنها داروهای متعددی را با تأثیر ناچیز مشاهده کردند: به عنوان مثال، پاراستامول در حداکثر دوز ۱ گرمی خود، مقدار FMB برابر با ۰.۷۵۹۰ دارد، همانطور که بسیاری از داروهای موضعی (کرم یا پماد) که اساساً بر رانندگی تأثیری ندارند، این اثر را دارند. تراور و بورجا گفتند.

مقایسه FMB با DRUID

در بیشتر موارد، همبستگی ثابتی با سیستم DRUID وجود دارد. داروهایی که در دسته‌های بالای DRUID طبقه‌بندی می‌شوند، معمولاً نمرات FMB بالایی نیز دارند. با این حال، نویسندگان FMB توضیح دادند: «FMB ارزیابی جزئی‌تر و مداوم‌تری را ارائه می‌دهد. این بدان معناست که موارد خاصی وجود دارد که برخی از داروها با نمرات کمی بالاتر یا پایین‌تر از طبقه‌بندی سنتی DRUID ظاهر می‌شوند. تا حدودی، این ممکن است به این دلیل باشد که مقیاس ما شامل اطلاعات دقیق‌تر و به‌روزتری در مورد عوارض جانبی و داده‌های جمع‌آوری‌شده در طول سال‌ها مراقبت دارویی پس از توسعه اولیه سیستم DRUID است.»

پیاده‌سازی FMB

نویسندگان خاطرنشان کردند که برای تسهیل پیاده‌سازی آینده‌ی مقیاس FMB، این مقیاس «به گونه‌ای طراحی شده است که همبستگی با فلسفه‌ی سیستم DRUID را حفظ کند، به طوری که نمرات، هم‌ارزی شهودی با دسته‌های سنتی خود را حفظ کنند. این امر تفسیر و ادغام بالقوه‌ی آینده با ابزارها و طبقه‌بندی‌های موجود را تسهیل می‌کند.»

هدف اعلام‌شده‌ی محققان UPV «تسهیل ادغام تدریجی مقیاس FMB در ابزارهایی است که معمولاً در مراقبت‌های بهداشتی استفاده می‌شوند. برای دستیابی به این هدف، ایجاد راه‌هایی برای همکاری با نهادهای بهداشت عمومی و سایر ذینفعان در بخش‌های مراقبت‌های بهداشتی و فناوری ضروری است تا بتوان پتانسیل ادغام آن را در سیستم‌های تجویز الکترونیکی، نرم‌افزارهای توزیع دارو و برنامه‌های بهداشتی بررسی کرد. ایده این است که متخصصان مراقبت‌های بهداشتی، مانند پزشکان و داروسازان، بتوانند هنگام تجویز یا توزیع دارو، اطلاعات دقیق‌تری داشته باشند و بنابراین مناسب‌ترین دارو را بر اساس مشخصات بیمار تجویز کنند. به طور مشابه، این امر می‌تواند به خود بیماران اجازه دهد تا در مورد تأثیر احتمالی درمان خود بر رانندگی، هشدارهایی دریافت کنند.» تراور و بورجا نتیجه گرفتند.

نویسندگان این مطالعه اعلام کردند که هیچ گونه تضاد منافعی ندارند.

نویسندگان این مطالعه مایلند ادای احترام ویژه‌ای به یاد فران موچولی، یکی از نویسندگان همکار و محقق ITACA، که دیدگاه او در ابتدای پروژه، کلید توسعه مقیاس FMB بود، داشته باشند.